Bấm dây mạng chuẩn A, chuẩn B: thứ tự màu T568A/T568B, dây thẳng, dây chéo và lỗi thường gặp

Bấm dây mạng chuẩn B (T568B) theo thứ tự màu từ chân 1 đến chân 8: trắng cam – cam – trắng lục – lam – trắng lam – lục – trắng nâu – nâu. Chuẩn A (T568A) đổi chỗ đôi cam và đôi lục: trắng lục – lục – trắng cam – lam – trắng lam – cam – trắng nâu – nâu. Hai đầu dây bấm cùng một chuẩn là dây thẳng (dùng cho mọi kết nối hiện nay); một đầu A một đầu B là dây chéo (gần như không còn cần vì thiết bị Gigabit tự đảo đôi dây). Cả hai bảng màu đều nằm trong ANSI/TIA-568; ở Việt Nam chuẩn B phổ biến hơn. Bài viết đưa bảng màu, cách bấm từng bước cho Cat5e và Cat6, và các lỗi khiến dây "bấm xong không nhận".

Bảng màu chuẩn A và chuẩn B

Cách nhìn: cầm hạt RJ45 với mặt tiếp xúc kim loại hướng lên, lẫy cài quay xuống, đầu cắm hướng ra xa người; chân 1 ở bên trái, chân 8 bên phải. Quy luật dễ nhớ của chuẩn B: các lõi trắng sọc nằm ở chân lẻ (1, 3, 5, 7), lõi màu đặc ở chân chẵn; đôi lam và đôi nâu luôn ở giữa và ở cuối, chỉ có đôi cam và đôi lục đổi chỗ giữa A và B.

Thứ tự màu T568A và T568B nhìn từ mặt tiếp xúc của hạt RJ45; chỉ đôi cam và đôi lục đổi chỗ giữa hai chuẩn.

Nên bấm chuẩn A hay chuẩn B?

Về điện, hai chuẩn tương đương: cùng một đôi dây nằm ở cùng cặp chân (1-2, 3-6, 4-5, 7-8), chỉ khác màu đôi nào ở vị trí nào. Điều quan trọng là cả hai đầu dùng cùng một chuẩn và toàn bộ công trình thống nhất một chuẩn, kể cả nhân mạng ở ổ tường và patch panel (nhân mạng in sẵn cả hai bảng màu A/B, bạn chọn một). Ở Việt Nam chuẩn B được dùng rộng rãi, dây nhảy bán sẵn cũng bấm B, nên bấm B giúp đồng bộ với thiết bị và phụ kiện có sẵn. Chuẩn A thường gặp trong hồ sơ dự án theo yêu cầu của chủ đầu tư hoặc tài liệu Mỹ (TIA ưu tiên A cho công trình mới), khi đó cứ theo hồ sơ.

Dây thẳng và dây chéo

• Dây thẳng (straight-through): hai đầu cùng chuẩn (B–B hoặc A–A). Dùng nối máy tính, camera, AP, máy in với switch/router — tức là gần như mọi trường hợp.
• Dây chéo (crossover): một đầu A, một đầu B, hoán đổi đôi phát và đôi thu. Trước đây dùng nối trực tiếp máy tính – máy tính hoặc switch – switch. Chuẩn 1000BASE-T của IEEE 802.3 đưa vào tính năng Auto MDI/MDI-X cho phép thiết bị tự nhận và đảo đôi dây, nên các switch, router, card mạng Gigabit hiện nay nối thẳng được với nhau bằng dây thẳng.

Nếu nối hai thiết bị cũ chỉ có cổng 10/100 không hỗ trợ Auto MDI/MDI-X mà không lên link, hãy thử dây chéo; còn lại luôn bấm dây thẳng.

Bấm dây mạng Cat5e và Cat6 từng bước

1. Chọn hạt đúng category: hạt Cat6 có lỗ xếp so le (hai tầng) cho lõi 23 AWG to hơn; hạt Cat5e lỗ thẳng hàng. Bấm dây Cat6 23 AWG vào hạt Cat5e thường không lọt hoặc chân cắm không xuyên hết lõi. Ví dụ phụ kiện đồng bộ: hạt mạng Cat6 Commscope cho dây Cat6, hạt mạng Cat5e Commscope cho dây Cat5e.
2. Tuốt vỏ 2–3 cm bằng lưỡi tuốt trên kìm hoặc dao tuốt, xoay nhẹ, không cứa vào lõi. Dây Cat6 có lõi chữ thập: cắt bỏ phần chữ thập sát mép vỏ.
3. Gỡ xoắn và xếp màu theo bảng B (hoặc A), vuốt thẳng 8 lõi, ép sát nhau thành hàng phẳng. Chỉ gỡ xoắn đúng đoạn cần thiết — TIA-568 yêu cầu phần gỡ xoắn tại đầu nối không quá 13 mm với Cat6 để giữ hiệu năng crosstalk.
4. Cắt bằng đầu 8 lõi, chừa khoảng 12–14 mm tính từ mép vỏ (tuỳ hạt; hạt có thanh dẫn — load bar — thì luồn lõi qua thanh trước rồi cắt).
5. Đẩy vào hạt đến khi 8 lõi chạm đáy và mép vỏ nằm dưới ngàm kẹp vỏ của hạt; nhìn qua đầu hạt phải thấy 8 lõi đồng thẳng hàng chạm cuối.
6. Bấm bằng kìm đúng cỡ RJ45 một lần dứt khoát để 8 chân đồng xuyên qua cách điện và ngàm kẹp vỏ ép xuống. Kìm đồng bộ như kìm mạng Cat6 Commscope bấm được cả Cat5e lẫn Cat6.
7. Kiểm tra bằng máy test: 8 đèn sáng lần lượt 1→8 ở cả hai đầu; đèn nhảy sai thứ tự là bấm lệch màu, đèn tắt là lõi không chạm chân.

Kìm bấm mạng Commscope: một lần bấm dứt khoát để 8 chân đồng xuyên qua cách điện và ngàm kẹp giữ chặt vỏ dây.

Với hạt xuyên (pass-through), 8 lõi luồn xuyên qua đầu hạt rồi kìm cắt bằng khi bấm — dễ xếp màu hơn nhưng phải dùng đúng kìm pass-through. Với dây FTP, dùng hạt bọc kim và gập lá nhôm/dây xả tiếp xúc với vỏ kim loại của hạt.

Bấm dây mạng cho PoE, dây 4 lõi và dây âm tường

• PoE: không có cách bấm riêng — PoE 802.3af/at dùng đôi 1-2 và 3-6 hoặc 4-5 và 7-8, 802.3bt dùng cả 4 đôi. Bấm đủ 8 lõi đúng chuẩn là cấp được PoE; dây thiếu đôi 4-5, 7-8 có thể mất nguồn tuỳ chế độ cấp của switch.
• Dây 4 lõi (2 đôi): chỉ chạy 100 Mbps; bấm đôi cam vào chân 1-2 và đôi lục vào chân 3-6, các chân còn lại bỏ trống. Không khuyến khích cho hệ mới.
• Dây âm tường: đầu trong tường đấu vào nhân mạng (keystone) bằng tool nhấn theo bảng màu in trên nhân, không bấm hạt; chỉ bấm hạt cho dây nhảy từ ổ ra thiết bị.
• Dây 8 lõi màu đen ngoài trời: bảng màu lõi bên trong vẫn là 4 đôi cam/lục/lam/nâu như dây thường, bấm giống hệt.

Dây bấm xong không nhận hoặc chỉ 100 Mbps: tìm lỗi ở đâu?

Nếu dây và hạt khác chuẩn (hạt Cat5e cho dây Cat6), lỗi "lõi không chạm chân" xảy ra rất thường xuyên; cách phân biệt hai loại hạt và ưu nhược từng kiểu đã có trong bài hạt mạng Cat5e và Cat6 khác nhau như thế nào.

Kết luận

Nhớ một dòng là bấm được: chuẩn B = trắng cam, cam, trắng lục, lam, trắng lam, lục, trắng nâu, nâu; hai đầu giống nhau; dùng hạt đúng category; gỡ xoắn ngắn; test đủ 8 đèn. Dây bấm tốt bắt đầu từ sợi dây tốt: lõi đồng đặc, xếp màu chuẩn, vỏ dễ tuốt. Hợp Nhất có sẵn dây cáp mạng thùng 305 m cùng hạt mạng, kìm, nhân mạng, patch panel đồng bộ; nhóm cáp mạng Cat5e là lựa chọn dễ bấm nhất cho người mới vì lõi 24 AWG vừa hạt tiêu chuẩn. Gửi số điểm mạng và loại dây đang dùng qua Email hoặc Zalo, kỹ thuật sẽ gửi báo giá bộ dây – hạt – kìm phù hợp trong ngày làm việc.