Dây mạng ngoài trời: vỏ PE, sợi thép treo, kèm nguồn, chôn ngầm, chọn Cat5e hay Cat6?

Dây mạng ngoài trời là dây mạng có vỏ ngoài bằng PE (polyethylene) màu đen chịu được tia UV, mưa nắng và dải nhiệt rộng hơn dây trong nhà; tuỳ cách đi dây mà chọn bản treo có sợi thép, bản luồn ống hoặc bản chôn ngầm. Với camera IP, AP Wi-Fi hay kéo internet sang nhà bên cạnh, dây 8 lõi lõi đồng đặc Cat5e đã đủ cho 1 Gbps và cấp nguồn PoE tới 100 m; Cat6 dùng khi muốn dự phòng tốc độ 2,5–5 Gbps về sau. Bài viết dưới đây giải thích từng điểm khác biệt bằng số liệu trong datasheet hãng để bạn chọn đúng loại dây cho tuyến ngoài trời của mình.

Dây mạng ngoài trời khác dây trong nhà ở đâu?

Dây mạng trong nhà và ngoài trời giống nhau ở phần lõi: cùng 4 đôi dây đồng xoắn, cùng đạt Category 5e hoặc 6 theo ANSI/TIA-568. Khác biệt nằm ở lớp vỏ và dải nhiệt độ làm việc. Lấy hai mã Commscope cùng là Cat6 U/UTP để so sánh:

Vỏ PVC thông thường để ngoài nắng sẽ lão hoá, nứt và thấm nước theo thời gian; vỏ PE có phụ gia chống tia UV được hãng ghi rõ là dùng ngoài trời. Dải nhiệt rộng hơn (−40 °C đến +70 °C) cũng là lý do dây ngoài trời chịu được mái tôn nóng hoặc sương lạnh mà không giòn gãy. Phần lõi đồng và hiệu năng truyền dẫn thì không khác nhau, nên bạn vẫn bấm hạt RJ45 Cat5e/Cat6 bình thường.

Hai kiểu dây mạng ngoài trời phổ biến: cáp treo "số 8" có sợi thép chịu lực và cáp chôn trực tiếp có lớp vỏ dày chống thấm (mặt cắt minh hoạ, không theo tỷ lệ).

Ba kiểu đi dây mạng ngoài trời và loại dây tương ứng

Dây mạng ngoài trời có sợi thép cường lực (cáp treo)

Khi phải căng dây giữa hai cột, từ nhà này sang nhà kia hoặc từ mái xuống cổng, trọng lượng của sợi dây và gió sẽ kéo giãn lõi đồng nếu dây tự chịu lực. Loại dây có sợi thép cường lực (messenger wire) được chế tạo thành hình "số 8": một bên là sợi thép treo, một bên là cáp mạng, cả hai cùng nằm trong vỏ PE. Khi thi công, chỉ sợi thép chịu lực căng; phần cáp mạng không bị kéo. Trên thị trường cách gọi "dây mạng 8 lõi gia cường", "dây mạng ngoài trời có dây thép" đều chỉ loại này.

Nếu dây bạn đang có không có sợi thép, vẫn có thể treo bằng cách căng một dây văng riêng rồi buộc dây mạng vào dây văng mỗi 30–50 cm (gợi ý thi công của Hợp Nhất) — lực kéo khi đó dồn vào dây văng, không dồn vào dây mạng. Datasheet dây mạng Panduit NetKey ghi lực kéo tối đa khi lắp đặt chỉ 110 N (25 lbf), tức là khoảng 11 kg; tự treo một đoạn dây dài hàng chục mét giữa trời gió sẽ dễ vượt ngưỡng này.

Dây mạng ngoài trời luồn trong ống

Đi theo tường rào, dọc mái, dưới mái hiên: dây được luồn trong ống nhựa PVC hoặc ống ruột gà chịu nắng. Ống che bớt tia UV và va đập, nhưng nước mưa và hơi ẩm vẫn vào được ống, nên dây bên trong vẫn nên là loại vỏ PE. Dây vỏ PVC trong nhà chỉ chấp nhận được khi ống kín, có che chắn hoàn toàn và tuyến ngắn.

Dây mạng chôn ngầm (direct burial)

Dây chôn trực tiếp xuống đất không có ống bảo vệ phải là loại được hãng ghi rõ cho chôn ngầm. Ví dụ mã Commscope 884019904/10 ghi môi trường sử dụng là "Buried", "UV resistant for outdoor and/or direct burial", vỏ PE đen, lõi 24 AWG đồng trần. Loại này có lớp vỏ dày hơn và chống thấm dọc theo sợi cáp; dây treo thông thường chôn xuống đất sẽ ngấm nước theo thời gian và hỏng từ bên trong. Nếu chôn trong ống HDPE kín, có hố ga hai đầu, bạn có thể dùng dây ngoài trời thường.

Dây mạng ngoài trời 4 lõi hay 8 lõi?

Dây 4 lõi (2 đôi) chỉ chạy được chuẩn 100BASE-TX (100 Mbps) vì chuẩn này dùng hai đôi dây ở chân 1-2 và 3-6. Chuẩn 1000BASE-T (1 Gbps) theo IEEE 802.3 dùng cả 4 đôi; cấp nguồn PoE 802.3bt Type 3/Type 4 cũng cấp trên cả 4 đôi. Vì vậy:

• Camera IP, AP Wi-Fi, kéo internet gia đình: dùng dây 8 lõi để chạy Gigabit và PoE đầy đủ, đồng thời có dự phòng nếu một đôi hỏng (khi đó kết nối tự rơi về 100 Mbps thay vì mất hẳn).
• Dây 4 lõi rẻ hơn nhưng khoá cứng tuyến ở 100 Mbps và không dùng được PoE 4 đôi; chỉ nên dùng cho thiết bị 100 Mbps không cần nâng cấp.

Cả hai bản 4 lõi và 8 lõi ngoài trời đều phải là lõi đồng đặc. Dây lõi CCA (nhôm mạ đồng) không đạt yêu cầu lõi đồng của ANSI/TIA-568 và có điện trở cao hơn đồng, gây sụt áp khi cấp nguồn PoE trên tuyến dài ngoài trời.

Dây mạng kèm nguồn (liền nguồn) ngoài trời có nên dùng?

"Dây mạng kèm nguồn" là sợi cáp gộp dây mạng với 2 lõi điện nguồn 12 V trong cùng một vỏ, thường dùng cho camera analog hoặc camera IP không PoE. Với camera IP và AP hiện nay, cách cấp nguồn được tiêu chuẩn hoá là PoE theo IEEE 802.3af/at/bt: nguồn 48–57 V DC đi chung trên 4 đôi dây mạng, được chuẩn thiết kế cho đủ 100 m kênh, thiết bị nhận được 12,95 W (802.3af), 25,5 W (802.3at) hoặc 51–71,3 W (802.3bt). Dùng PoE nghĩa là chỉ kéo một sợi dây mạng ngoài trời, không cần nguồn 12 V riêng, không có mối nối điện ngoài trời.

Cáp kèm nguồn 12 V không nằm trong hệ tiêu chuẩn TIA/ISO; chiều dài cấp nguồn phụ thuộc tiết diện lõi điện và công suất camera, nên phải tính riêng cho từng tuyến. Gợi ý của Hợp Nhất: với thiết bị hỗ trợ PoE, hãy chọn dây mạng ngoài trời 8 lõi đồng đặc + switch PoE; chỉ dùng cáp kèm nguồn khi thiết bị đầu cuối không có PoE và tuyến ngắn.

Ngoài trời chọn Cat5e hay Cat6? UTP hay FTP?

Dải nhiệt độ vận hành ghi trong datasheet Commscope: dây PVC trong nhà −20…+60 °C, dây FTP 219413-2 −40…+75 °C, dây PE ngoài trời −40…+70 °C.

Hai mã dây chống nhiễu đang có sẵn tại Hợp Nhất có đặc điểm hợp với tuyến ngoài trời được che chắn: cáp mạng Alantek Cat5e FTP 301-10F08E-03GY có dây gia cường bằng dù và băng thép bên trong lớp bọc bạc để chịu lực kéo khi thi công tuyến dài; cáp mạng Commscope Cat5e FTP 219413-2 được datasheet ghi nhiệt độ vận hành −40 °C đến +75 °C, rộng hơn hẳn bản UTP cùng hãng (−20 °C đến +60 °C). Với tuyến phơi nắng mưa trực tiếp hoặc chôn ngầm, cần loại vỏ PE chuyên dụng — gửi yêu cầu để Hợp Nhất báo giá theo từng dự án.

Lưu ý khi kéo dây mạng ngoài trời

1. Giữ tổng chiều dài kênh dưới 100 m (tính cả dây nhảy hai đầu) theo TIA/EIA-568. Tuyến dài hơn phải đặt switch trung gian hoặc chuyển sang cáp quang.
2. Không kéo quá lực: datasheet Panduit NK6 ghi lực kéo tối đa 110 N; kéo bằng tay nhẹ, không dùng xe hoặc tời.
3. Bán kính uốn tối thiểu bằng 4 lần đường kính cáp (ANSI/TIA-568, datasheet Panduit NK6: 22 mm cho cáp 5,6 mm). Gập dây 90° sát mép tôn, mép tường sẽ làm lệch đôi xoắn và tăng suy hao.
4. Bịt kín đầu dây: hạt RJ45 ngoài trời phải nằm trong hộp kín hoặc dùng đầu nối có gioăng chống nước; đầu RJ45 để trần dưới mưa là nguyên nhân hỏng link phổ biến nhất.
5. Tách xa đường điện: không treo chung dây mạng với dây điện 220 V trên cùng một dây văng; nếu bắt buộc đi gần, dùng FTP và tiếp địa lớp bọc.
6. Nhiệt độ khi thi công: dây ngoài trời Commscope ghi nhiệt độ lắp đặt −30 °C đến +70 °C; dây trong nhà Panduit NK6 chỉ 0 °C đến 50 °C — kéo dây PVC trên mái tôn giữa trưa nắng là vượt ngưỡng hãng cho phép.
7. Sét lan truyền: tuyến ngoài trời nên có thiết bị chống sét lan truyền cho cổng mạng ở đầu vào switch (gợi ý của Hợp Nhất, không thuộc phạm vi tiêu chuẩn cáp).

Về điểm 1, nếu bạn đang phân vân cách đo và vì sao không nên nối dài, hãy xem bài so sánh dây cáp mạng Commscope UTP và FTP để hiểu rõ khi nào lớp bọc chống nhiễu thực sự cần cho tuyến ngoài trời.

Kết luận: chọn dây mạng ngoài trời thế nào cho đúng?

Nhớ ba điều: vỏ PE cho mọi tuyến phơi nắng mưa, sợi thép hoặc dây văng cho tuyến treo, 8 lõi đồng đặc để chạy Gigabit và PoE. Cat5e đủ cho camera và internet 1 Gbps; Cat6 khi cần 2,5–5 Gbps cho AP Wi-Fi 6/6E; FTP có tiếp địa khi đi cạnh nguồn nhiễu; và không bao giờ vượt 100 m. Hợp Nhất phân phối dây cáp mạng chính hãng Commscope, Panduit, Alantek, LS, Legrand, Vinacap, Belden kèm CO/CQ; riêng nhóm cáp mạng Cat5e có cả bản UTP lẫn FTP cho tuyến ngoài trời có che chắn. Gửi sơ đồ tuyến, chiều dài và số điểm camera/AP qua Email hoặc Zalo, kỹ thuật Hợp Nhất sẽ gửi báo giá kèm loại dây, phụ kiện treo và switch PoE phù hợp trong ngày làm việc.